"Pembe Domates Ağı" (PDA): 2006 yılında bir İstanbul apartmanının balkonundaki "Evde Pembe Domates Serüveni " ile başlayan; daha sonra Türkiye'deki evladiyelik ("heirloom") doğal pembe domateslere sahip çıkarak, onları yine doğal yöntemlerle evlerinin balkon veya bahçelerinde yaşatmaya karar verenlerin katılımıyla oluşan ve genişleyen toplumsal ağ...

Sıkça Sorulan Sorular

Tohum nasıl edinebilirim?
Pembe Domates Ağı içinde tohuma ihtiyacı olan üyeler her yıl bu iş için web üzerinden yayına açılan “Tohum İsteyenler” formuna isim ve adres bilgileriyle kayıt yaparak talepte bulunabilirler. Aynı biçimde tohum verebilecekler de “Tohum Paylaşacaklar” formuna ellerindeki tohumların özelliklerini, kaynağını, yetiştirdikleri yeri belirterek bilgi girerler. Her yıl düzenli olarak grup toplantısı yapılarak O yıl mevcut tohum sayısına göre belli sayıdaki tohumun nasıl paylaşılacağı belirlenir. Genellikle tohumlar, üzerleri ayrıntılı bilgi içeren etiketlerle paketlenerek üyelerin adreslerine ücreti alıcı tarafından ödenmek üzere kargoya verilir. Ticari amaç taşımayan grubumuzda tohum elde edebilmenin tek masrafı kargo bedelidir. Tohum paylaşımı sırasında tohumların kaynağı hangi bölge ise yeni yetiştireceklerin de o bölgeden olmasına özen gösterilir. Örneğin Güney Akdeniz’den gelen tohumların Karadeniz’deki üyelere yollanmayıp yine aynı bölgeye yollanması gibi...

Çimlendirme ne zaman ve nasıl yapılır?
Bölgesel iklime göre değişiklik göstermekle birlikte şubat ayı ortaları ile mart ayı başları en uygun dönemdir. Çimlendirme kabına torf yada gübre+toprak+dere kumu karışımı konularak hafifçe bastırarak sıkışması sağlanır. Tohumlar yaklaşık 2,5 cm aralıklarla yerleştirilerek üzerleri 0,5 cm kadar kalınlıkta torfla kapatılır. Tohumlara ulaşacak miktarda (mümkünse spreyle) su vermek yeterli olacaktır. (Bkz. REHBER’ler)

Çimlendirmede dikkat edilecek hususlar nelerdir?
Tohumların üzerlerini kalın bir tabakayla örtmemeye özen gösterilmeli, sabit sıcaklığın önemi unutulmamalı (en uygun sıcaklık 20-25 derecedir) torf ya da toprağın kurumamasına dikkat edilerek aşırı su vermekten kaçınılmalı ve verilen suyun sıcaklığının ortam sıcaklığıyla aynı olması sağlanmalıdır.

Çimlendirmede mutlaka torf mu kullanmalıyım?
Torf içerdiği besin açısından zengin olup çimlendirme için çok uygundur, fakat çimlendirme için temiz toprakla hazırlayabileceğiniz harcı da kullanabilirsiniz. Çok farklı harç hazırlama yöntemleri varsa da; en yaygın olan üç formül şunlardır: a- 6 kısım çiftlik gübresi, 3 kısım bahçe toprağı, 1 kısım dişli dere kumu. b- 2 kısım çiftlik gübresi, 2 kısım orman toprağı, 1 kısım dişli dere kumu, c-4 kısım çiftlik gübresi, 2 kısım bahçe toprağı, 1 kısım dişli dere kumu. Harçta kullanılan ahır gübresi mutlaka iyi yanmış olmalı, bitkiye zararlı tuz, asit vb. maddeleri ihtiva etmemeli ve içinde bitki artıkları bulunmamalıdır.

Çimlenme ne kadar sürede olur?
Çimlenme süreleri toprak ve ortam sıcaklığıyla ilgili olarak değişim gösterir.

Tabloda görüldüğü gibi 10 C ortam sıcaklığında 43 günde çimlenebilen tohumların, çimlenme yüzdesi 82 dir. Diğer tarafta 30 C de sıcaklık şartlarında da çimlenme yüzdesi 83 dür. Gerek çimlenme süresi gerekse çimlenme yüzdesi için uygun sıcaklığın 20 C civarında olması arzu edilir. 25 C sıcaklığın maksimum sıcaklık olarak sınır olarak kabul edilmesi beklenmektedir.

Çimlenen fidelerim neden cılız kalıp boya gidiyorlar?
Buna sebep olabilecek etkenler verdiğiniz suyun yeni çimlenmiş fidelere fazla gelmesi yada bulundukları ortamdaki ışığın yetersiz kalması sonucu fidelerin ışığa ulaşma çabalarıdır. Fidelerinizin diplerine bir miktar torf yada toprak takviyesi yaparak direkt güneş ışığına maruz kalmayacakları daha aydınlık bir noktaya almanız fayda sağlayacaktır. Unutmayın yeni çimlenmiş fideler suya değil topraktaki neme ihtiyaç duyarlar bu yüzden sulama konusunda cimri davranmak daha doğru olacaktır.

İlk şaşırtma ne zaman yapılmalıdır?
Tohumlar çimlendikten sonra kotiledon yapraklar (ilk çıkan iki yaprak) gelişmelerini tamamlayıp yere paralel duruma gelince büyüme evresini geçirecekleri saksı yada fide poşetlerine şaşırtılmalıdır. Geç kalınırsa fideler zayıf ve cılız olurlar. Şaşırtmaya başlamadan önce eğer toplu ekim yapılmışsa fideler bol su ile sulanarak köklerinin zarar görmeden çıkartılmaları sağlanır. Domates fideleri kotiledon yapraklarından tutularak çıkartılmalı ve aynı şekilde tüplere yerleştirilmelidir. Fide kesinlikle gövdesinden tutulmamalıdır.
İşlem bittiğinde her fideye can suyu verilmelidir.

Çapalama nasıl yapılır?
Fidelerin esas yerlerine dikiminden sonra fazla bekletilmeden çapa yapılarak fidelerin kök boğazları gevşek toprakla doldurulur. Birinci çapadan 1-2 hafta sonra ikinci çapa yapılır. Kaymak tabakasını kırma, toprağın rutubetini muhafaza etmesi ve toprağın havalanmasının sağlanması bakımından gerekli görüldüğünde çapalama birkaç kez tekrarlanabilir. Yüzeydeki kökler nedeniyle derin çapadan kaçınılmalıdır.
Bkz: http://pembedomates.blogspot.com/2006/05/apalama-koltuk-alma-ve-ipe-alma_27.html

Sulama konusunda nelere dikkat etmeliyim?
Domates kök yapısı itibariyle sudan en çok yararlanan bitkilerin başında gelir, saçakların takriben %90'ının toprağın ilk 50 cm derinliğine dağılmış olması, sudan azami derece yararlanma avantajı sağlar. Domateste fide dikimini takiben yapılacak çapalamalardan sonra çiçek salkımları fındık büyüklüğünde meyveye dönünceye kadar bitkide solgunluk ve büyüme noktasında incelme görülmedikçe ana sulamaya başlanmamalıdır.

Nasıl bir toprak kullanmalıyım
PDA Manifestosu’na göre, paylaşılan tohumların doğallığını bozmadan sürdürmek esastır. Bu yüzden “temiz” ve “doğal” (bulunuyorsa sebze için hazır “organik”) toprak kullanılmalıdır.

Kullanılacak toprak için çok farklı harç hazırlama şekilleri varsa da; en yaygın olan üç formül şunlardır:

1. 6 kısım çiftlik gübresi, 3 kısım bahçe toprağı, 1 kısım dişli dere kumu.
2. 2 kısım çiftlik gübresi, 2 kısım orman toprağı, 1 kısım dişli dere kumu,
3. 4 kısım çiftlik gübresi, 2 kısım bahçe toprağı, 1 kısım dişli dere kumu.

Harçta kullanılan ahır gübresi mutlaka iyi yanmış olmalı, bitkiye zararlı tuz, asit vb. maddeleri ihtiva etmemeli ve içinde bitki artıkları bulunmamalıdır.

Fideleri ekeceğim saksılar ne büyüklükte olmalıdır?
Domates bitkisi derin köklü olduğu için mümkün mertebe büyük saksılar gerekmektedir. Köklerin yana 20 şer cm genişlediği göz önünde tutularak çapı 40cm boyu 50-60 cm civarı saksılar bu iş için uygun olacaktır. Büyük boy çöp kovaları saksılara göre daha büyük ve çok daha ucuz olduklarından tercih edilebilir.
Bkz: http://pembedomates.org/i/main/album_3.jpg

Saksıları koyacağım yeri seçerken nelere dikkat etmeliyim?
Balkonda güneye bakan cephede ve günde en az 6 saat gün ışığı alan bir yerde saksılar yerleştirilmelidir. Kapalı ya da yetersiz ışık alan balkonlarda başarılı sonuçlara ulaşmak zordur. Bitki bu durumda güneşi arar ve fazlaca uzar...

Koltukalma nedir nasıl yapılır?
Pembe domateslerimiz sırık cinsi olduğundan tek sürgün olarak yetiştirmek bitkimizin daha sağlıklı ürün vermesini sağlayacaktır. Koltuk alma bitkinin enerjisinin olgunlaşmakta olan domateslere gidebilmesi için başparmak ve işaret parmağınızı kullanarak gövde ve yapraklar arasında çıkan yeni sürgünlerin yavaşça koparılıp temizlenme işlemidir. Bkz: http://groups.google.com/group/pembedomates/files?hl=tr (Dosyalar)

Koltukalma neden önemlidir?
Alınmayan her koltuk fidenin enerjisinin bölünmesine sebep olarak hem büyümeyi yavaşlatacak hem de domateslerin küçük kalmalarına yol açacaktır.

Budama nasıl yapılmalıdır?
Domateste budamanın ana amacı bitki üzerinde oluşmuş ve belirli bir iriliğe ulaşmış olan meyve demetlerinin güneş görmesi ve hava almasını sağlamaktır. Bu nedenle domateste tipik bir budama söz konusu değildir. Yaprak seyreltmesi, koltuk alma, belirli döl sayısına ulaştıktan sonra tepe alma işlemleri budama kapsamına girer. Her salkımda meyveler normal iriliğe yaklaştığı ölçüde meyve salkımlarının üzerini kapatan yaprakların tamamı veya yarısı budanarak meyvelerin güneş ışığından yararlanmaları ve hava almaları temin edilir. Bu durumda meyve salkımları yeterli yaprağı ihtiva etmelidir. Unutulmamalıdır ki meyveler normal büyüklüğüne erişmedikçe yaprağa ihtiyacı vardır. Çünkü yapraklar meyvelerin gıda deposudur yapraksız kalmış olan meyve hangi irilikte olursa olsun olgunlaşmaya ve kızarmaya başlar. Bu nedenle; her salkımda meyveler normal iriliğine ulaştıkça o salkımdaki kızarmayı çabuklaştırmak için yapraklar tamamen alınabilir.

Boğazlama ne zaman ve nasıl yapılır?
Fideler esas yerlerine alındıktan sonra ilk çapalamadan itibaren kök boğazlarının gevşek toprakla doldurulma işlemi boğazlama olarak adlandırılmaktadır. Bu işlemle köklenme arttırıldığı gibi sulama esnasında kök boğazının ıslanması da engellenmiş olur. Saksıda da boğazlama mümkün olup, PDA üyeleri bunun için özel bir yöntem de geliştirmişlerdir: Bkz. PDA REHBER II - Saksılarda Bakım ve http://pembedomates.blogspot.com/2006/06/madem-tarlamiz-bahemiz-yok.html

Çiçekler neden kuruyup dökülüyor?
Domates çiçeklerinde döllenme olayının ısı ile çok yakın bir ilgisi vardır. Domates çiçek tozları 10 ºC ve daha yukarı derecelerde istenilen şekilde çimlenerek döllenme yapılabilmekte ve sıcaklık 15 ºC’nin altına düştüğünde meyve bağlama yüzdesi azalmaktadır. Düşük sıcaklıkta polen tozu çok az oluşur, kısmi döllenen şekilsiz meyveler meydana gelir. 40 ºC’nin üzerinde ise çiçek tozları ölür ve meyve teşekkülü olmaz.
Bkz: http://pembedomates.blogspot.com/2007/07/iek-dkme-ve-gergin-yetitirici-ilikisi.html

Altta kalan yaprakları almalı mıyım?
Sararmış ve işlevini kaybetmiş yapraklar ile etrafına hastalık yayacak kadar bulaşık olan yapraklar her durumda budanmalıdır.

(Bakım ile ilgili soruları saptayıp, içeriğini giren Sayın Birol Ketenci'ye teşekkürlerimizle.)